Ostatni i Pierwsi Ludzie – powieść wydana w 1930 roku.

Autor opisuje historię ludzkości w okresie dwóch miliardów lat. Najbardziej prymitywnym gatunkiem spośród osiemnastu, jakie Stapledon opisuje, jest nasz własny gatunek.

Pierwsi ludzie. (Rozdziały 1–6) Pierwsi Ludzie to nasz własny gatunek. Począwszy od początku XXI wieku, w Europie toczy się kilka coraz bardziej niszczycielskich wojen, w wyniku których Stany Zjednoczone i Chiny stają się dwoma dominującymi supermocarstwami na Ziemi. W XXIV wieku USA i Chiny idą na wojnę, która kończy się utworzeniem Pierwszego Państwa Światowego. Dwa wieki później wszystkie religie i świecka nauka konsolidują się w religię opartą na kulcie ruchu, którego bogiem jest Gordelpus, Najwyższy Poruszyciel. Cztery tysiące lat po utworzeniu Pierwszego Państwa Światowego ludzie wyczerpują zasoby paliw kopalnych na Ziemi, co powoduje całkowity upadek cywilizacji. 100 000 lat później pojawia się cywilizacja Patagonii. Jedną z jej cech miał być kult młodości. Pewnego dnia w kopalni dochodzi do zamieszek, a ich uczestnicy nieumyślnie powodują kolosalną podziemną eksplozję, czyniąc większość powierzchni Ziemi niezdatną do zamieszkania przez miliony lat (z wyjątkiem biegunów i północnego wybrzeża Syberii). Jedynymi ocalałymi z katastrofy są ludzie stacjonujący na biegunie północnym (35), których potomkowie ostatecznie podzielili się na dwa odrębne gatunki, Drugiego Człowieka i kilka odmian podludzi. Pierwsi Ludzie nie wymarli całkowicie, aż do pojawienia się Drugich Ludzi.
Drudzy ludzie. (Rozdziały 7–9) Drudzy ludzie powstali dziesięć milionów lat po upadku Pierwszych Ludzi. Ich głowy były duże, szyje masywne, ręce ogromne, ale drobno uformowane. Nogi nie były wielkie, ale ich stopy straciły oddzielne palce. Mieli duże oczy, najczęśćiej jadeitowozielone,, a ich rysy przypominały granit. Dopiero po pięćdziesiątce osiągali dojrzałość. W przeciwieństwie do naszego gatunku egotyzm był im praktycznie nieznany. W szczytowym momencie ich wysoce zaawansowanej cywilizacji, gdy mieli zamiar stworzyć wyższy gatunek ludzki za pomocą inżynierii genetycznej, wybuchła wojna z Marsjanami, która skończyła się wyginięciem Marsjan oraz upadkiem Drugiego Człowieka.

Stapledon oparł koncepcję historii na zasadzie dialektyki.

Kontrowersyjna część książki ukazuje ludzi w przyszłości, którzy uciekają z umierającej Ziemi i osiedlają się na Wenus, tam w procesie eksterminacji mieszkańców (inteligentnego gatunku morskiego) przejmują władzę nad planetą. Przez niektórych jest ona interpretowana jako akceptacja ludobójstwa jako uzasadniony i niezbędny akt do przetrwania danej rasy. Jednak wielu stronników Stapledona twierdzi, że jego intencje były inne. Miał on zamiar pokazać, że mimo postępu społecznego i technicznego w przyszłości człowiek nadal będzie posiadał takie cechy jak brutalność.

Stapledon poważył się na rzecz niespotykaną - opisanie historii ludzkości od pierwszej cywilizacji po ostatnią, kiedy nasze słońce zniszczy swój układ planetarny. Opisał osiemnaście wariantów Człowieka. W książce aż roi się od pomysłów, które zainspirowały i były wykorzystywane przez setki pisarzy science fiction: katastrofa ekologiczna, pandemia, sztuczne atomy - nanotechnologia, energia atomowa, telepatia, podróż umysłem przez czas i przestrzeń, telepatyczne czytniki książek - połączenia autor/odbiorca, genetyczne modyfikacje człowieka, długowieczność, sztuczni ludzie - androidy, wielkie mechaniczne mózgi zarządzające ludzkością i bunt przeciwko nim, terraformowanie planet, astroinżynieria - kierowanie planetą.

STARA FANTASTYKA

Omówienia